Op 1 juli 1996 ondertekende een aantal politici en taalgeleerden uit België, Duitsland, Hongarije, Liechtenstein, Oostenrijk, Roemenië, Zuid-Tirol en Zwitserland een akkoord waarbij de nieuwe spelling officieel ingevoerd wordt vanaf 1 augustus 1998. Er is een overgangsperiode voorzien tot 31 juli 2005. Deze regeling is, zoals bij ons voor het Nederlands, enkel bindend in het onderwijs en in de administratie. Om de eenheid in schrijfwijze te bewaren wordt firma's (vooral uitgeverijen), redacties en privé-personen gevraagd de nieuwe spelling ook toe te passen. Er wordt daarbij op gewezen dat over 5 tot 10 jaar de huidige Duitstalige jeugd de oude spelling niet meer zal herkennen, zodat eigenlijk iedereen verplicht is de nieuwe spelling te gebruiken.
De weerstand tegen de nieuwe Duitse spelling was groter dan bij ons. Het Bundesverfassungsgericht heeft op 14 juli 1998 zijn vonnis geveld: De deelstaten hebben het recht de spelling te regelen. In een referendum in de deelstaat Schleswig-Holstein op 27 september 1998 sprak een meerderheid zich tegen de hervorming uit. In één van de zestien Duitse deelstaten wordt nu dus officieel een andere spelling gebruikt.
Een opvallend verschil met de nieuwe Nederlandse spelling is dat de Duitse spellinghervorming vanaf nu soms twee schrijfwijzen toelaat (Fantasie/Phantasie - Delphin/Delfin; het eerste woord krijgt telkens de voorkeur). Wat verandert er nu? Eigenlijk niet zoveel. Onderzoek wees uit dat slechts zo'n drie procent van de woorden in een normale tekst op een nieuwe manier zullen geschreven worden.
Alleen al 'dass' in plaats van 'daß' maakt 0,8% van deze gevallen uit.
relatie
klankletter
De stam van een woord bepaalt meer dan voorheen de spelling van
afleidingen.
Het was: Nummer - numerieren, Platz - plazieren, Stange - Stengel.
Het wordt: nummerieren, platzieren, Stängel.
De letter ß staat alleen nog na lange klinkers en tweeklanken. Na korte klinkers staat enkel
nog -ss.
Het was: der Fluß (korte klinker), die Flüsse, der Fuß
(lange klinker), die Füße.
Het wordt: der Fluss, die Flüsse.
Het blijft: der Fuß, die Füße, heiß.
Drie identieke letters achter elkaar worden altijd volledig geschreven. Het plaatsen van een
verbindingsstreepje is toegestaan.
Het was: Brennessel, Schiffahrt.
Het wordt: Brennnessel, Brenn-Nessel, Schifffahrt, Schiff-Fahrt.
In vreemde woorden en leenwoorden mogen ph, th, rh, gh
ook als f, t, r, g worden geschreven in gangbare, niet-vaktalige woorden.
Reeds ingeburgerd zijn bv. Telefon,
Fotograf. Nieuw zijn Delfin naast Delphin, Panter naast Panther, Katarr naast Katarrh, Spagetti naast
Spaghetti. Beide vormen zijn toegestaan. Vak- en schrijftaalwoorden blijven onveranderd.
Het blijft dus Philosophie, synthetisch.
De uitgang -tial, -tiell wordt bij voorkeur als -zial, -ziell
gespeld
Bijv. Potential, potentiell, de stam is
Potenz. De voorkeur heeft nu: Potenzial, potenziell.
hoofdletter
Zelfstandige naamwoorden binnen vaste verbindingen recht haben wordt Recht haben, in bezug auf wordt
in Bezug auf.
Alleen in combinatie met de werkwoorden sein, bleiben en werden wordt het zelfstandig
naamwoord ook in de toekomst met kleine letter geschreven
Angst haben
Es tut mir Leid
Pleite gehen
Schuld haben
Du hast Recht
Mir wird angst
Ihm ist das alles leid
Die Firma ist pleite
Er ist schuld daran
Ist es dir recht?
Gesubstantiveerde bijvoeglijke naamwoorden
einen Witz zum Besten geben. Sie sagte das Gleiche. Er zieht den Kürzeren. Jung und Alt, auf
Deutsch, in Englisch. Die Ampel schaltet auf Grün.Wir liefern das Gerät in Grau. Wir sind uns
im Großen und Ganzen einig. Die Arbeiten sind im Allgemeinen nicht schlecht geraten. Das ist
im Wesentlichen richtig. Im Einzelnen sind aber noch Verbesserungen möglich. Die Direktorin
war auf dem Laufenden.
Wir wurden aufs Freundlichste empfangen.
Bijwoordelijke uitdrukkingen met 'aufs' of 'auf das' kunnen ook met kleine letter
geschreven worden
Sie hat uns aufs/auf das herzlichste begrüßt.
Der Fall ließ sich aufs/auf das einfachste lösen.
Hiertoe behoren ook gesubstantiveerde rangtelwoorden
Jeder Dritte fährt Auto. Sie kam als Erste ins Ziel. Die Miete ist am Ersten jedes Monats zu
bezahlen. Fürs Erste wollen wir nicht mehr darüber reden.
Maar vaste verbindingen met een voorzetsel en onverbogen adjectief of met verbogen
adjectief zonder voorafgaand lidwoord worden met kleine letter geschreven
Ware wird nur gegen bar ausgeliefert. Die Mädchen hielten durch dick und dünn zusammen.
Das wird sich über kurz oder lang herausstellen. Damit habe ich mich von klein auf
beschäftigt.Das werde ich dir schwarz auf weiß beweisen. Die Stimmung war grau in
grau. Aus
der Brandruine stieg von neuem Rauch auf. Wir konnten das Feuer nur von weitem betrachten.
Der Fahrplan bleibt bis auf weiteres in Kraft. Unsere Pressesprecherin gibt Ihnen ohne weiteres
Auskunft. Der Termin stand seit längerem fest.
De tijden van de dag in combinatie met vorgestern, gestern, heute, morgen, übermorgen
gestern Abend, heute Mittag. übermorgen Mitternacht
kleine
letter
Onbepaalde voornaamwoorden in alle vormen Das haben schon viele erlebt. Zum Erfolg trugen auch die vielen bei, die ohne Entgelt mitgearbeitet haben. Nach dem Brand war nur noch weniges zu gebrauchen. Sie hat das wenige, was noch da war, in eine Kiste versorgt. Die meisten haben diesen Film schon einmal gesehen. Die einen kommen, die anderen gehen. Was der eine nicht tut, soll der andere nicht lassen. Die anderen kommen später. Das können auch andere bestätigen. Alles andere erzähle ich dir später. Sie hatte noch anderes zu tun. Unter anderem wurde auch über finanzielle Angelegenheiten gesprochen.
Als 'hundert' en 'tausend' een onbepaalde hoeveelheid aangeven, kunnen ze met kleine letter
geschreven worden. Es kamen viele tausende/Tausende von Zuschauern.
Mehrere tausend/Tausend Menschen füllten das Stadion.
los of
aaneen geschreven
Het tweede deel van een tot nog toe aaneengeschreven woord is een werkwoord. radfahren wordt Rad fahren (wat
eigenlijk logisch is, want het was altijd al Auto fahren),
verder geheim halten, gefangen nehmen, Raum sparend, schwarz sehen, viel umworben, Kopf
stehen, kennen lernen, spazieren gehen.
Ook de afgeleide deelwoorden vormen niet langer één woord, bv. allein stehend ,kennen gelernt, wild lebend.
Bijvoeglijke naamwoorden of deelwoorden waarvan het eerste deel trappen van vergelijking
kan vormen bijv. dicht bevölkert, schwer verständlich en die waarvan het eerste deel een zelfstandig naamwoord
is bijv. die Eisen verarbeitende Industrie
Bij een aantal voorzetsels die uit meerd delen bestaan, komen twee vormen voor auf Grund von naast aufgrund von
an Stelle von naast anstelle von,
zu Gunsten von naast zugunsten von
verbindingsstreepje
Nieuw is dat samenstellingen met een cijfer aan het begin een verbindingsstreepje
krijgen bijv. 8-jährig, 10-Tonner, 30-seitig, 3-mal,
100-prozentig
De achtervoegsels staan zonder streepje bijv. 100%ig, der 68er, 10fach.
Het gebruik van het verbindingsstreepje wordt aangemoedigd als dit de leesbaarheid
bevordert, maar het is niet verplicht. bijv. Lotto-Annahmestelle, Desktop-Publishing, Kaffee-Ersatz.
Uit het Engels overgenomen zelfstandige naamwoorden die zijn samengesteld uit een werkwoord
en een bijwoord of voorzetsel, worden bij voorkeur met streepje geschreven bijv. Black-out (Blackout), Come-back (Comeback), Count-down (Countdown).
(de vorm tussen haakjes is ook toegestaan)
leestekens
De regels zijn sterk vereenvoudigd en minder strikt; de taalgebruiker kan nu
vaak kiezen of hij ter verduidelijking al dan niet een komma wil zetten, bv. vóór
und en oder als verbinding van twee hoofdzinnen.
Bij beknopte bijzinnen met een onbepaalde wijs of deelwoord is de plaatsing van een komma facultatief,
bijv. Es fing an [,] heftig zu regnen.
De komma is meer uitzondering dan regel, bijv. Sie ist bereit [,] zu diesem Unternehmen ihren
Beitrag zu leisten.
Als regel kan gesteld worden: voor aber, sondern,
jedoch, doch staat steeds een komma; voor und en oder geen.
Een komma wordt dan wel weer gebruikt om misverstanden te vermijden: Sabine versprach ihrem Vater, einen Brief zu schreiben.
Sabine versprach, ihrem Vater einen Brief zu schreiben.
afbreken
Er zijn twee belangrijke veranderingen:
niet meer afbreken ín de -ck- (Decke - Dek-ke), maar vóór de -ck-
(De-cke)
niet meer afbreken vóór de -st- (Klo-ster), maar ín de -st-
(Klos-ter)
brieven
De 2de persoon enkelvoud en meervoud (du, ihr) worden in brieven met kleine letter
geschreven. Voornaamwoorden waarmee iemand aangesproken wordt, worden met kleine letter
geschreven, behalve de beleefdheidsvorm. 'Sie, Ihnen', het overeenkomende
'Ihr'. Het wederkerend voornaamwoord 'sich' blijft zoals voorheen steeds met kleine letter.
Lieber Freund,
ich schreibe dir diesen Brief und schicke dir eure Bilder …
Datum in brieven
1998-08-01
98-08-01
01. August 1998
01. Aug. 1998
De aanspreking wordt afgesloten met komma (of zelfs weer uitroepingsteken).
Na de komma begint de brief met een kleine letter, na het uitroepingsteken met een hoofdletter.
In Zwitserland gebruikt men hier geen leesteken en begint de brief met een hoofdletter.
